تفکر استراتژیک و سناریوسازی

تکنیک های متعددی برای تعیین جهت گیری استراتژیک شرکت ها و همچنین مشخص کردن اولویتهای سازمانی وجود دارد ولی شاید هیچ یک به اثربخشی تکنیک سناریو سازی نباشد. سناریوها متشکل از چشم اندازهایی در مورد وقایع بالقوه و پی آمدهای آنها هستند و چارچوبی برای تصمیمگیری استراتژیست های سازمانی ارایه می دهند.
با بررسی طیفی از “آینده های ممکن” تصمیمات بر اطلاعات عمیق تر و گسترده تری بنا می شود. سناریوها به مدیران کمک می کنند تا به نحو بهتری با عوامل ریسک، عدم قطعیت، پیچیدگی مقابله کرده و در نتیجه استراتژی های مناسب تری را تدوین کنند. بدین ترتیب مدیران قبل از وقوع جنگ یا بحران آن را تجربه کرده و آمادگی بیشتری پیدا می کنند.
برنامه ریزی مبتنی بر سناریوسازی کمک می کند سازمان ها به نوعی آینده خود را پیشاپیش تمرین کنند. فیلیپ واتس مدیرعامل گروه Royal Dutch/Shell می گوید:
“سناریوها پیش بینی محسوب نمی شوند، بلکه روش هایی برای به چالش کشیدن پیش فرض هایمان هستند. سناریوها ابزاری برای تمرکز بر موارد عدم قطعیت و ریسک¬هایی هستند که ممکن است کسب و کار ما را کاملاً دگرگون کند.”در کتاب خود موسوم به “مزیت رقابتی” مایکل پورتر سناریو را “دیدی مستمر و متمرکز نسبت به آینده احتمالی، ونه پیش بینی” می خواند. بدین ترتیب سناریو یک اتفاق محتمل است.

اگرچه سناریوها آینده را پیش یینی نمی کنند اما دلایل تغییرات احتمالی را به بحث می گذراند و به همین خاطر به مدیران در برنامه ریزی کمک می کنند. موفقیت یک سازمان بدین بستگی دارد که مدیران آن به چه میزان در مقابل نادانسته ها و ناشناخته ها درست واکنش نشان می دهند.
بدین ترتیب مزایای برنامه ریزی مبتنی بر سناریو به شرح زیر قابل خلاصه است:
- درک بهتر وضع موجود
- به چالش کشیدن دیدگاه های فعلی و روش های جا افتاده سازمانی
- تشویق عملکرد و مالکیت فرایند استراتژیک
- تشویق نوآوری و خلاقیت
- تشویق یادگیری
- ایجاد دیدگاهی مشترک برنامه ریزی مبتنی بر سناریو سازی یک فرایند خطی نیست بلکه مبتنی بر مراحل برنامه ریزی، تحلیل محیط، سناریو سازی، تعریف آلترناتیوها، انتخاب و اجرای سناریو می شود که خود این فرایند باید مکرراً بازنگری و بهینه سازی شود.
فرایندهای مشخص سناریو سازی به شرح زیر می باشد:
- برنامه ریزی و ساخت دهی فرایند سناریو سازی
- بررسی محیط و چارچوب سناریو
- ایجاد سناریوها
- تحلیل سناریوها
- بکارگیری سناریوها
در مرحله اول برنامه ریزی باید تشخیص دهیم که شکاف های سازمانی در خصوص دانش سازمانی ما نسبت به چالش های مهم محیطی و داخلی چیست. قدم بعد ایجاد تیمی برای برنامه ریزی و ساختاردهی به فرایند است. این تیم می تواند از خارج از سازمان به کار گرفته شود و اعضای آن می بایست خلاق بوده و روش های مرسوم کار را به چالش بکشند. سپس باید مدت زمان پروژه تعیین شود.

در قدم بعد که بررسی محیط و چارچوب سناریو را در بر می گیرد، چندی از کارکنان سازمان می بایست به تیم به پیوندند تا سناریوهای محتمل را بررسی کنند. می توان به طور جداگانه از این کارکنان مصاحبه کرد و یافته های مصاحبه ها را در جلسات مشترک به بحث گذاشت. سوالات می بایست در مورد ماهیت ارزش برای مشتری، فرمول موفقیت جاری و چالش های احتمالی  باشد.
در مرحله ایجاد سناریوها، می بایست نیروهایی که می تواند در طی زمانی خاص اثرگذار باشند به بحث نشست. دو نتیجه مختلف باید در نظر گرفته شود و نیروهایی که می تواند منجر به هر یک از نتایج شود به بحث گذارده می شود. سپس ارتباط بین این نیروها باید برقرار شود. بعد از برقراری ارتباط بین عوامل شکل دهنده نتایج مختلف باید دید که احتمال وقوع و تاثیر کدام نتیجه بیشتر یا کمتر است.
مرحله تحلیل سناریو به بررسی مسائل بیرونی و منطق درونی سناریو می پردازد. ذینفعان چه کسانی هستند؟ ایشان چه موضعی دارند؟ بازیگران مهم داخل سازمانی چه اشخاصی هستند و آیا احتمال تغییر ایشان وجود دارد؟ آیا ایشان به نحوی که فرض می شود واکنش نشان خواهند داد؟ می توان در پاسخ به این سوالات از دیاگرام های سیستم ها و فرایندها استفاده به عمل آورد.
مرحله آخر بکارگیری سناریوهاست. تیم مسئول باید برنامه عملیاتی مقابله با سناریوهای احتمالی را تهیه کند و همچنین باید علائمی که ظهور آن سناریو را هشدار می دهد، مشخص نماید تا در صورت بروز مشکل، راهکارهای پیشنهادی در اسرع وقت به کار گرفته شوند.
چند نکته را باید در مورد سناریوسازی مدنظر قرار داد:
- سناریوسازی و برنامه ریزی مبتنی بر آن هنگامی موفق است که تمامی رده های سازمانی درگیر شوند
- سناریوها باید با واقعیت مرتبط باشند
- ارزیابی دقیق سناریوها به بهینه سازی فرایند کمک می کند
- سعی به پیش بینی آینده نداشته باشید، بلکه سعی کنید درک کنید چه نیروهایی بر شکل گیری آینده اثر می گذارند
- تفکر خلاق را ترویج دهید و اجازه ندهید تعصبات جاری فرایند را تحت تاثیر قرار دهند

منبع: بازاریابان سلامت